­čöą Metabolik ve Endokrin Sa─čl─▒k Biyobelirte├ž Testi

Her g├╝n v├╝cudunuzun h├╝crelerinde binlerce kimyasal reaksiyon meydana gelir. Bu reaksiyonlar─▒n t├╝m├╝ne topluca metabolizma denir. Bu reaksiyonlar rastgele ger├žekle┼čmez: v├╝cutta hormon ad─▒ verilen maddeler taraf─▒ndan s─▒k─▒ bir ┼čekilde koordine edilir ve d├╝zenlenir.

Endokrin sistemi, hormonlar─▒n ├╝retilmesinden ve kan─▒n─▒za sal─▒nmas─▒ndan sorumlu bezlerden olu┼čur. ─░ki tip bez vard─▒r: endokrin ve ekzokrin.

Endokrin bezleri, hormonlar─▒ (├Ârne─čin, ins├╝lin ve ├Âstrojen) yapan ve kan dola┼č─▒m─▒na salan endokrin sistemin tamamen bir par├žas─▒d─▒r. Ekzokrin bezleri hormon salmaz. Bunun yerine, kanallar yoluyla v├╝cudun d─▒┼č─▒na (ter ve t├╝k├╝r├╝k gibi) maddeler b─▒rak─▒rlar.

Di─čer sistemlerdeki baz─▒ organlar─▒n birincil i┼člevlerinin yan─▒ s─▒ra ikincil bir endokrin i┼člevi vard─▒r. ├ľrne─čin kalp, kan pompalaman─▒n yan─▒ s─▒ra kardiyovask├╝ler sistemdeki hormonlar─▒ ├╝retir ve gerekti─činde salg─▒lar. Ayn─▒s─▒ di─čer organlar─▒n yan─▒ s─▒ra b├Âbrekler, karaci─čer ve gonadlar i├žin de ge├žerlidir. 1,8,9 .

Tiroid, endokrin sistemin bezlerinden biridir. Boyunda bulunur ve v├╝cudun metabolizmas─▒n─▒ iki anahtar hormonla kontrol eder: T3 ve T4. V├╝cuttaki ├žo─ču h├╝cre, metabolik reaksiyonlar─▒ ger├žekle┼čtirmek i├žin bu hormonlara ihtiya├ž duyar.

Tiroid, yiyeceklerden iyot alarak T3 ve T4 yapabilir. Bu, di─čer bezlerin yapamad─▒─č─▒ ├Ânemli bir ad─▒md─▒r. Bu nedenle, iyi bir metabolik sa─čl─▒─ča sahip olmak i├žin, g├╝nl├╝k olarak sa─čl─▒kl─▒ bir iyot al─▒m─▒ ve sa─čl─▒kl─▒ bir tiroid sa─člamak ├Ânemlidir.

Bu bezdeki en yayg─▒n sorunlar, ├žok fazla hormon (hipertiroidizm) veya ├žok az (hipotiroidizm) ├╝retti─či zamand─▒r. Kanda ├žok fazla T3 ve T4 hormonu varsa, v├╝cudun metabolik aktivitesi h─▒zlan─▒r ve insanlar genellikle endi┼čeli hisseder, kilo verir ve h─▒zl─▒ kalp at─▒┼člar─▒ ve titreme olur. Buna kar┼č─▒l─▒k, ├žok az T3 ve T4 hormonu varsa, semptomlar yorgunluk, yava┼č kalp h─▒z─▒ ve kilo al─▒m─▒ dahil olmak ├╝zere yava┼č bir metabolizma etraf─▒nda olacakt─▒r.

Tiroid, hipofiz bezi sayesinde d├╝zenli bir ┼čekilde T3 ve T4 ├╝retir. Hipofiz bezi, beynin taban─▒nda bulunan k├╝├ž├╝k bir bezdir ve tiroidin ├╝retti─či hormonlar─▒n say─▒s─▒n─▒ kontrol eder. Kanda T3 ve T4 seviyeleri d├╝┼č├╝k oldu─čunda, hipofiz bezi tiroidi daha fazla T3 ve T4 yapmas─▒ i├žin uyaracak Tiroid Uyar─▒c─▒ Hormon (TSH) ├╝retir ve salg─▒lar 10,11,12 .

Bir TSH testi, kandaki TSH seviyelerini ├Âl├žer. Bunu ├Âl├žerek tiroid hormon d├╝zeylerinin sa─čl─▒kl─▒ olup olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒labilir.

TSH testi

Normal Aral─▒k: 0,45-4,12 mIU/L (mili-uluslararas─▒ birim/litre) 13

Pankreas

Pankreas, hem v├╝cut i├žin gerekli hormonlar─▒ hem de sindirim sistemi i├žin gerekli olan di─čer maddeleri ├╝reten bir bezdir. Pankreas─▒n ├╝retti─či en ├Ânemli hormonlardan biri ins├╝lindir 1 .

ins├╝lin

─░ns├╝lin t├╝m insanlar i├žin gereklidir ├ž├╝nk├╝ h├╝crelere ba─član─▒r ve glikozun h├╝crelere girmesine izin verir.

Glikoz, v├╝cut h├╝creleri i├žin ana enerji kayna─č─▒d─▒r. H├╝crelerin s├╝rekli bir glikoz kayna─č─▒na sahip olmas─▒ ├Âzellikle ├Ânemlidir, bu nedenle v├╝cut h├╝crelere giren glikoz miktar─▒n─▒ s─▒k─▒ bir ┼čekilde kontrol eder.

Yemekten sonra kandaki glikoz seviyeleri y├╝kselir. Bu, pankreasa ins├╝lin ├╝retmesi ve kan dola┼č─▒m─▒na salmas─▒ i├žin sinyal verir, bu da glikozun v├╝cuttaki ├žo─ču h├╝creye girmesine izin verir, b├Âylece enerjiden faydalanabilirler. Glikoz v├╝cuttaki h├╝crelere girdi─činde, kan dola┼č─▒m─▒ndaki seviyeleri d├╝┼čecektir. Kan dola┼č─▒m─▒nda art─▒k serbest ┼čeker bulunmad─▒─č─▒ndan, pankreas art─▒k gerekli olmad─▒─č─▒ i├žin daha fazla ins├╝lin ├╝retmeyecek ve salmayacakt─▒r.

─░ns├╝lin olmadan h├╝creler kanda biriken glikozu alamazlar. Kan ┼čekeri seviyeleri y├╝ksek olmas─▒na ra─čmen, h├╝creler ┼čekeri i├žeri ta┼č─▒yamad─▒klar─▒ i├žin ÔÇťa├žl─▒ktan ├Âl├╝yorÔÇŁ. Bu, kanda y├╝ksek glikoz seviyelerine sahip olmas─▒na ra─čmen a├žl─▒k hissine yol a├žar 1,10,14 .

Glikoz testi 15 :

Normal Aral─▒k (diyabetik olmayanlardan beklenir) : A├žken 4.0 ila 5.4 mmol/L (72 ila 99 mg/dL) aras─▒nda; yemekten 2 saat sonra 7,8 mmol/L’ye (140 mg/dL) kadar

Diyabet ve ─░ns├╝lin Direnci

Kan dola┼č─▒m─▒nda ├žok fazla ┼čeker varsa, pankreas s├╝rekli olarak ins├╝lin ├╝retir ve salg─▒lar. Bununla birlikte, kan ┼čekeri seviyeleri uzun s├╝re y├╝ksek kal─▒rsa, h├╝creler ins├╝line yan─▒t vermeyi durdurur. Bu, ins├╝linin h├╝crelerde ├žal─▒┼čmay─▒ yava┼č yava┼č durdurdu─ču ve kan dola┼č─▒m─▒nda biriken ┼čekerin art─▒k kullan─▒lamayaca─č─▒ anlam─▒na gelir. Bu durumda h├╝creler ins├╝line diren├žli hale gelir ve bu da diyabetin en yayg─▒n ┼čekli olan tip 2 diyabete yol a├žabilir.

Yine de ya┼čam tarz─▒ de─či┼čiklikleri durumu tersine ├ževirebilir ve h├╝creleri ins├╝line daha duyarl─▒ hale getirebilir. Fiziksel aktivite, ┼čekerli yiyeceklerden ka├ž─▒nmak ve yeterince uyumak, hastalar─▒n tip 2 diyabet geli┼čtirmesini ├Ânlemeye yard─▒mc─▒ olabilir.

Tip 2 diyabet ya┼čam tarz─▒n─▒n bir sonucu olarak geli┼čirken, tip 1 diyabet otoimm├╝n bir hastal─▒kt─▒r. Bu, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin kendi pankreas h├╝crelerine sald─▒rd─▒─č─▒ anlam─▒na gelir. Sonu├ž olarak, tip 1 hastalar─▒n pankreas─▒ ins├╝lin ├╝retme ve salma yetene─čini kaybeder. V├╝cuttaki d├╝┼č├╝k ins├╝lin seviyeleri ile h├╝creler kanda birikmeye ba┼člayan glikozu kullanamazlar. Bu a┼čamada semptomlar ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člar ve hastalara d─▒┼čar─▒dan ins├╝lin verilmesi gerekecektir.

Glikoz ve ins├╝lin d├╝zeylerinin izlenmesi, ├Âzellikle ins├╝lin direncine yatk─▒n ki┼čilerde ├Ânemlidir 14,16 .

Hemoglobin A1C

Hemoglobin, k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝crelerinde oksijen ta┼č─▒yan bir proteindir. Kanda ├žok fazla glikoz oldu─čunda, glikoz hemoglobine ba─član─▒r – buna glike hemoglobin denir. Bir kez ba─čland─▒ktan sonra, glikoz k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝cresinin ├Âmr├╝ boyunca (yakla┼č─▒k ├╝├ž ay) hemoglobine yap─▒┼čacakt─▒r.

K├Ât├╝ kontrol edilen diyabetli ki┼čilerin kanlar─▒nda y├╝ksek miktarda ┼čeker bulunur, bu nedenle y├╝ksek miktarda glikolize hemoglobin bulunur. Bunu bir A1C testi ile ├Âl├žmek m├╝mk├╝nd├╝r.

Bir A1C testi, glike hemoglobin miktar─▒n─▒ ├Âl├žer, yani son 3 aydaki glikoz seviyelerinin genel bir ├Âl├ž├╝m├╝n├╝ sa─člar 17,18,19 .

A1C sonu├žlar─▒ herkese ayn─▒ ┼čekilde uygulanamaz. Genel olarak, glislenmi┼č hemoglobin de─čerini %7’nin alt─▒nda tutmak, halihaz─▒rda te┼čhis konmu┼č ki┼čilerde diyabetik komplikasyonlar─▒ azaltabilir. A1C testleri, glikoz seviyelerini yak─▒ndan izlemenin bir yolunu sa─člasa da, hedeflenmesi gereken optimal sonu├žlar hakk─▒nda bir sa─čl─▒k kurulu┼ču ile konu┼čulmas─▒ ├Ânerilir.

A1C test aral─▒klar─▒ 20 :

Normal Aral─▒k: 42 mmol/mol’├╝n alt─▒ (%6,0)

Prediyabet : 42 ila 47 mmol/mol (%6,0 ila %6,4)

Diyabet : 48 mmol/mol (%6,5 veya ├╝zeri)

┼×eker hastalar─▒ i├žin %7 seviyelerinin alt─▒nda kalmas─▒ tavsiye edilir ancak bu say─▒ ki┼čiden ki┼čiye de─či┼čebilir.